5. Un modelo de intervención centrado na persoa e no impacto social mediante a innovación social aplicada e a creación conxunta

5.1. O modelo de atención centrada na persoa

O concepto «atención centrada na persoa» é un enfoque internacionalmente recoñecido que se usa con relación aos servizos de atención a persoas en situación de dependencia ou vulnerabilidade. Ao igual que ocorre con moitos outros termos que se usan con frecuencia, hai unha forte tendencia a interpretalo de xeitos diferentes, dependendo das persoas e os contextos. Para algúns, significa unha atención individualizada e de calidade; para outros, trátase dunha base de valores.

En calquera caso, a aplicación da atención centrada na persoa implica recoñecer a singularidade e unicidade da persoa e fixar a mirada nas súas capacidades fronte ao que a fai dependente, á vez que se apoia a súa autodeterminación.

Aínda que o posicionamento da persoa no centro do seu proceso de atención; o respecto, sempre que se poida, das súas decisións, preferencias e opcións persoais; e a «adaptación do centro ás persoas e non das persoas ao centro» resultan elementos clave, tamén o son a busca dunha definición e un marco técnico que sirva para que este modelo de atención mellore as residencias e a experiencias dos nosos usuarios.

Segundo a definición contemporánea de Dawn Brooker (2004), os principios do modelo ACP son, por orde, a necesidade de:

1. Primeira, respectar e valorar o individuo como membro de pleno dereito da sociedade.
2. Segundo, elaborar un plan de atención individualizado en sintonía coas necesidades cambiantes das persoas, con novos elementos de compensación e reafirmación a medida que as discapacidades cognitivas aumentan.
3. Terceiro, chegar a comprender a perspectiva da persoa que sofre demencia. Que sentido lle dá esa persoa á súa situación? Que indicios temos sobre isto último?
4. Cuarto, ofrecer una psicoloxía social de apoio co fin de axudar as persoas con demencia a vivir unha vida na que perciba un relativo benestar.

A partir desta definición, TIC IMPULSA 3 dá unha resposta de landing mediante unha metodoloxía aplicable e con escalabilidade do modelo ACP a partir dos seguintes elementos metodolóxicos e tecnolóxicos dispoñibles na plataforma:

• Xestión de obxectivos para cada persoa, co obxectivo de marcar o seu proceso de desenvolvemento persoal.
• Un diagnóstico individualizado que permita coñecer a súa situación e tomar as decisións desexadas.
• Un modelo de plans individualizados que permite que cada persoa estableza as súas pautas e rutinas diarias para acadar os seus obxectivos.
• Uns espazos de participación que inciden non só no desenvolvemento individual, senón tamén no comunitario; enténdense así os membros da comunidade como un colectivo.
• Integrar os procesos de soporte e acompañamento nos procesos vitais, o que lles axuda os educadores a obxectivar o proceso de acompañamento a partir da xestión de datos estruturados.
• Adaptar os procesos de xestión ao contexto e á realidade dos nosos usuarios a partir da análise de indicadores e ás medicións das repercusións que se producen.

5.2. O modelo holístico: ao longo e ancho da vida

Así mesmo, a atención centrada na persoa tamén se pode interpretar como un modelo de atención para mellorar a calidade de vida das persoas maiores en situación de fraxilidade ou dependencia, o que sitúa o centro da atención na persoa. Para iso, é indispensable definir a calidade de vida (Fonte: Organización Mundial da Saúde).

O concepto «calidade de vida» enténdese como a percepción que un individuo ten do seu lugar na existencia, no contexto da cultura e o sistema de valores no que vive e en relación cos seus obxectivos, expectativas, normas e inquedanzas e está influenciado por:

• Saúde física.
• Nivel de independencia.
• Estado psicolóxico.
• Relación cos elementos esenciais da súa contorna.
• Relacións sociais e familiares.
• …

Dende a perspectiva máis integral e tendo en conta a Administración Pública, pódese interpretar como un modelo de intervención, o que aporta un conxunto de técnicas e instrumentos que facilitan a intervención personalizada e orientada á persoa. A xestión do caso (case management) representa un modelo de intervención para a atención personalizada. Baséase na necesidade de coordinar os recursos comunitarios en resposta ás necesidades das persoas:

• Outórganlle á persoa un lugar central.
• Pretenden acadar a continuidade na atención ás persoas.
• Incorporan a figura dun xestor do caso como coordinador dentro da rede de recursos sociais e sanitarios.
• Apostan polo deseño de plans individuais de atención, onde se establecerán os obxectivos, as actuacións e a avaliación das intervencións profesionais.

Neste sentido, TIC IMPULSA 3 favorece a dimensión integral cara á calidade de vida, o que crea un expediente holístico no que, segundo o ámbito de intervención, se ten acceso aos datos e ao seguimento específico segundo dita visión de calidade de vida:

• Educación.
• Saúde.
• Laboral.
• Contorna social.

Así mesmo, TIC IMPULSA 3 facilita o desenvolvemento integral a partir do concepto de derivacións. Os procesos de intervención como medio aberto ou UEC, por exemplo, poden integrar e derivar procesos de soporte a profesionais especialistas en diferentes tipos de terapias ou intervencións:

• Terapias.
• Actividades abertas.
• Actividades educativas.
• …

5.3. A innovación social aplicada

O proxecto TIC IMPULSA 3 desenvolveu un importante proceso de INNOVACIÓN SOCIAL APLICADA e entende que a dixitalización non só consiste en automatizar o que xa facemos, senón que, ademais, debería ser un principio de innovación en procesos.

Non se trata só de poñer tecnoloxía no que facemos, senón que nos deberiamos preguntar como a tecnoloxía pode aportar novos procesos, principios e valores.

Dende este punto de vista, TIC IMPULSA 3 impulsou un modelo de innovación que se sustenta nos seguintes principios:

Innovación en procesos 

Determinar como mellorar os procesos actuais para que incidan nunha maior calidade de vida das nosas persoas. Repensar, a partir da tecnoloxía, as demandas que o sector fai sobre o modelo centrado na persoa e como aportar eficiencia e escalabilidade ao devandito modelo. Dito doutro xeito, como a tecnoloxía permitiría universalizar un acompañamento de calidade.

Innovación tecnolóxica 

Como un modelo colaborativo pode aportar eficiencia a un sector? Se os seus diferentes membros poden colaborar para desenvolver a innovación tecnolóxica, de seguro que se aportará eficiencia no aforro de custos e unha maior capacidade de innovar, o que aporta a metodoloxía e a experiencia de cada entidade participante.

Innovación metodolóxica (do ACP ao SDF) 

As diferentes entidades do proxecto puidemos pensar e repensar como a tecnoloxía nos podería axudar no modelo estratéxico ACP. Fomos un paso máis alá e descubrimos que podemos camiñar cara ao modelo Self Directed Support, que vai un pasiño máis alá có modelo ACP.

Trátase de que un usuario sexa, ademais, partícipe na toma de decisións no tocante ao seu proceso de intervención e orientalo cara á súa calidade de vida.

Como o facemos? Con TIC IMPULSA 3 podemos crear un espazo de xestión persoal no que o usuario accede para xestionar os seus propios procesos: a axenda, os obxectivos, as comunicacións e as actividades, así como axudalo no diagnóstico e na toma de decisións.

En definitiva, trátase de superar a visión dun simple CRM no que o usuario é un axente pasivo e o educador xestiona todo o seu proceso de desenvolvemento; trátase dun modelo no que o usuario participa activamente na xestión dos seus propios datos e na toma de decisións no propio proceso de desenvolvemento e intervención a través da identificación dos seus obxectivos vitais.

Innovación en datos: anticipación para a toma de decisións 

TIC IMPULSA 3, dada a súa capacidade de integración en procesos, xestiona un gran volume de datos dos seus usuarios, centros, educadores e procesos.

E se transformamos estes datos en coñecemento para unha mellor comprensión da nosa actividade e os empregamos para a toma de decisións cara á mellora continuada?

TIC IMPULSA 3 resolveu un reto maiúsculo: entender tódolos datos para crear indicadores de alto nivel que lle permitan a unha entidade realizar unha análise profunda e permanente:

• Obtención de datos clave e indicadores para as xustificacións.
• Xeración automática de informes.
• Obtención dun cadro de control automático.
• Obtención de indicadores clave que avalíen o desenvolvemento e a calidade de vida das súas persoas.
• Obtención de indicadores para a mellora continuada: en que podemos mellorar?
• Obtención de datos sobre a repercusión da nosa acción.
• Xeración de datos para a memoria anual.
• Xeración de principios de anticipación: detectar tendencias antes de que deriven en problemas (detección precoz, tendencias sociais e demográficas, niveis de desenvolvemento, etc.).
• …

Innovación cara á excelencia: un modelo de xestión de persoas 

Para innovar os procesos, fai falta innovar os modelos de xestión. Dende este punto de vista, TIC IMPULSA 3 ofrécelles a persoas e administradores formación sobre as competencias de transformación dixital.

Inclúese un plan de formación orientado non só á aplicación de competencias, senón tamén a ofrecerlles aos xestores auténticas competencias dixitais que os axuden a dixitalizar a súa entidade.

Innovación para a colaboración en servizos 

Non se trata só da tecnoloxía. Podemos as entidades compartir unha carteira de servizos que aporte unha maior eficiencia? Aspectos como a excelencia de provedores como central de compras ou a colaboración para a busca de financiamento, entre outras, son clave no desenvolvemento social orientado cara a unha maior repercusión.

5.4. O proceso de creación conxunta e para as entidades de infancia

TIC IMPULSA 3 desenvolveuse e probouse coa participación de cinco entidades de infancia, co que se garante que a tecnoloxía resultante se adapta e axusta ás súas necesidades:

• Asociación Vasija
• Fundación Resilis
• Asociación Canaria Sociosanitaria Te Acompañamos
• FAIM (Fundación para la atención integral del menor)
• Asociación FICE SPAIN

Para aplicar o principio de Innovación Social Aplicada (ISA), seguiuse o seguinte proceso metodolóxico:

• Debate coas entidades sobre os principios e obxectivos da dixitalización.
• Enfoque ao modelo ACP.
• Detección de necesidades.
• Análise metodolóxica e deseño funcional.
• Desarrollo prototipo.
• Aplicación piloto.
• Aporte de melloras.
• Escalabilidade.
• Operatividade.

Este proceso permitiu axustar a tecnoloxía ás necesidades e características das entidades de infancia.